Litwa – nasz sąsiad

Przed rokiem 1990 Litwa była jedną z trzech bałtyckich republik wchodzących w skład ZSRR. Jako pierwsza z nich, w marcu 1990 roku, proklamowała swoją niezależność poprzez uchwalenie Aktu Przywrócenia Niepodległości Państwa Litewskiego.

Litwa, czyli Republika Litewska, państwo leżące nad Morzem Bałtyckim, z wybrzeżem o długości 99 km. Obszar kraju wynosi  65 303 km2, a długość granic 1735 km. Najdłuższa z Białorusią – mierzy 654km, z Łotwą –  588 km, z Federacją Rosyjską w Obwodzie Kaliningradzkim – 290 km, a ta z Polską -104 km.

Do NATO Litwa przystąpiła 29 marca w 2004 roku, a 1 maja tego samego roku była już członkiem Unii Europejskiej. Od 1 stycznia 2015 weszła do strefy EUR.

W 1989 roku, naukowcy z Francuskiego Instytutu Geograficznego, na terenie Litwy ustalili geograficzny środek Europy. Ale inne kraje także roszczą sobie prawo do tego miana.. Środek Europy ponad 250 temu, został umiejscowiony w Polsce, w okolicach Suchowoli na Podlasiu, a z innego liczenia znajduje się on na Słowacji.

Warunki geograficzne

Litwa to kraj zdecydowanie nizinny, polodowcowy, ze średnią wysokością  99 m n.p.m. Najwyższym punktem jest wzniesienie mające prawie 294 m n.p.m., znajdujące się na Wyżynie Miednickiej, noszące nazwę Aukštojo kalnas – Wysoka Góra. Sieć rzeczna jest bardzo dobrze rozbudowana, średnio na 1km2 powierzchni przypada 0.4 km rzeki. Najdłuższe to Niemen, Wilia, Windawa. Jezior o powierzchni powyżej 0,5 ha jest na Litwie ponad 2830. Największe to Dryświaty (prawie 4,5 tys.ha), Dzisna i Duś.

Gleby są mało żyzne, głównie darniowo- bielicowe. Dodając klimat umiarkowany ciepły, który jednak skutkuje krótkim okresem wegetacyjnym (poniżej 180 dni w roku z temperaturami powyżej 5 stopni Celsjusza), warunki do rozwoju rolnictwa nie są korzystne. Uprawia się przede wszystkim jęczmień, ziemniaki, len i na niewielkich obszarach rędzin i mad – pszenicę. Średnie temperatury stycznia wahają się między -7 a 0 st. Celsjusza, a w lipcu w granicach 17-18.

Litwa nie jest także bogata w surowce naturalne. Występują tam: piasek, żwir, wapień, dolomit, glina, bursztyn, nieduże złoża ropy naftowej. Większość surowców jest importowana.

Ludność i urbanizacja

Wg The World Bank Litwa w roku 2022 liczyła 2,833 mln mieszkańców, ze średnią 23 os./km2.

Stolicą kraju jest Wilno, największe miasto z liczbą mieszkańców około 615 tysięcy. Zdecydowana większość miast liczy około 2000 osób. Największe, liczące powyżej 100 tysięcy, poza stolicą kraju, są jeszcze tylko 3 – Szawle, Kłajpeda i Kowno.

Ponad 68 %   ludności Litwy mieszka w miastach i prawie 32% na obszarach wiejskich.

Na podstawie litewskiego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku, Litwini stanowią ponad 80 % ogółu ludności kraju, 6,5 % stanowili Polacy, 5% Rosjanie, 1% Białorusini, 0,5 % Ukraincy oraz 0,6 % inne narodowości, których w sumie jest 133.

Gospodarka

PKB Litwy, wg The World Bank ,w roku 2022 wyniosło 70,33 mld USD a PKB per capita 23,576 USD. Priorytetami obecnej polityki gospodarczej Litwy jest zwiększenie zatrudnienia i podniesienie poziomu zamożności społeczeństwa oraz problematyka bezpieczeństwa energetycznego, w tym działania ukierunkowane na rzecz połączenia systemów elektroenergetycznych oraz systemów przesyłu gazu Polski i Litwy.

W ramach Funduszu Odbudowy i perspektywy finansowej 2021-2027, litewska gospodarka będzie wspierana napływami unijnych pieniędzy i otrzyma w sumie ponad 550 mln EUR, w związku z zamknięciem elektrowni atomowej w Ignalinie.

Eksport

W roku 2022 Litwa wyeksportowała towarów za kwotę 44,17 mld EUR i było to więcej w porównaniu z rokiem poprzednim o 9,7 mld.

Główne grupy towarowe litewskiego eksportu to: produkty mineralne, meble i wyposażenie wnętrz, maszyny i urządzenia mechaniczne, maszyny i urządzenia elektryczne, tworzywa sztuczne, pojazdy nie szynowe i części do nich, drewno i produkty drewniane, węgiel drzewny, produkty chemiczne, nawozy sztuczne.

W 2022 roku głównymi kierunkami litewskiego eksportu były: Łotwa (12,8%), Polska (9%), Niemicy (7,9%), Rosji (6,2%), Estonia (5,7%), USA (6,3%), Niderlandy (5,4%), Szwecja i UK.

Po otwarciu w Wilnie w roku 2021 biura przedstawicielskiego Tajwanu, w którego nazwie znalazło się słowo „Tajwan” nie akceptowane przez Chiny, wystąpił konflikt na linii Litwa – Chiny, którego konsekwencją są jednostronne sankcje Chin, w praktyce od 2022 roku ustanie litewskiego eksportu do Państwa Środka, jak również tranzytu chińskich towarów przez Litwę.

Import

W roku 2022 Litwa zaimportowała towarów o wartości 52,39 mld EUR, więcej o 14,7 mld w porównaniu z rokiem 2021.

Główne grupy towarowe w litewskim imporcie to: produkty mineralne, maszyny i urządzenia mechaniczne, pojazdy i części do nich, maszyny i urządzenia elektryczne, tworzywa sztuczne i wyroby farmaceutyczne.

W 2022 roku największymi partnerami w litewskim imporcie były: Niemcy (11,8%), Polska (11,7%), Łotwa (7,8%), USA (7,5%), Szwecja (5,2%), Rosja (5,2%), Norwegia (4,9%), Niderlandy (4,5%), Arabia Saudyjska (4%), Chiny (3,8%), Włochy (3,6%) i Estonia (3,2%).

Wymiana towarowa z Polską

W roku 2022 Polska była dla Litwy drugim, po Niemczech, co do wartości zaimportowanych towarów, partnerem handlowym, z udziałem wynoszącym 11,7% a także drugim eksportowym Litwy – z udziałem 9%.

Litwa dla Polski jest na 13. miejscu w UE pod względem eksportu i 16. w świecie.

W 2022 roku Polska wyeksportowała na Litwę towarów o wartości prawie 6063 mln EUR, więcej niż w 2021 roku o 1236,7 mln EUR i były to przede wszystkim artykuły rolno-spożywcze (ok. 17%), produkty przemysłu chemicznego (ok.12,7%), wyroby przemysłu metalurgicznego (ok. 12,3%), maszyny i urządzenia mechaniczne i elektryczne wraz z częściami (ok. 11,7%), tworzywa sztuczne (ok. 7,6%), energia elektryczna (ok. 7,4%),  pojazdy i części do nich (ok. 6,1%) oraz drewno i artykuły z drewna (ok. 4,9%).

Z Litwy Polska zaimportowała w 2022 roku towarów o wartości prawie 3876 mln EUR, więcej niż w roku 2021 o 1757,6 mln EUR i były to głównie artykuły rolno-spożywcze, produkty mineralne (w tym paliwa i oleje), tworzywa sztuczne, energię elektryczną, produkty przemysłu chemicznego i wyroby przemysłu metalurgicznego.

Polska ma z Litwą znaczą nadwyżkę handlową, która w roku 2022 wyniosła 2187,1 mln EUR ale była niższa od tej z roku 2021, która wyniosła 2708,9 mln EUR.

Nasza nadwyżka dotyczy przede wszystkim przemysłu elektromaszynowego, wyrobów metalurgicznych, wyrobów przemysłu chemicznego i artykułów rolno-spożywczych.

Polsko – Litewska współpraca inwestycyjna

Litwa jest krajem, który przyciąga inwestycje prowadząc aktywną politykę w tym kierunku. Na terenie kraju funkcjonuje 7 specjalnych stref ekonomicznych, które oferują inwestorom zarówno warunki prawne prowadzenia działalności, ulgi podatkowe (0% CIT przez pierwsze 6 lat działalności i 7,5% na kolejne 10 lat, zwolnienie z podatku od nieruchomości oraz wolną od opodatkowaniu dywidendę) i zapewniają gotową infrastrukturę. Spółki, które decydują się prowadzić działalność badawczo-rozwojową na terenie kraju, mają trzykrotnie zmniejszony podatek dochodowy.

Według statystyk litewskich, pod koniec 2021 roku Polska była na 6. miejscu największych inwestorów na Litwie, a inwestycje miały wartość 1204,9 mln EUR.

Według danych NBP na koniec 2021 roku była to wartość  1280,7 mln EUR i była to 7. pozycja wśród kierunków inwestowania polskiego kapitału.

Polskie największe inwestycje na Litwie to: kupno w 2006 roku przez PKN Orlen litewskiej rafinerii w Możejkach, za kwotę ok. 2,34 mld USD; kontrakt z roku 2016 na budowę elektrociepłowni i spalarni odpadów dla Wilna przez spółkę UAB Ignitis, której większościowy pakiet należy do skarbu państwa Republiki Litewskiej, z polsko-niemieckim konsorcjum Budimex-Steinmüller  (planowane zakończenie budowy w 2020 roku, z powodu pandemii przesunięto na 2021 roku i trwa spór z podwykonawcą części inwestycji –  spółką Rafako, która opuściła plac budowy nie otrzymania zapłaty).

Według statystyk litewskich, inwestycje przedsiębiorstw litewskich w Polsce na koniec 2021 roku wyniosły 409,6 mln EUR i było to 4% ogółu litewskich inwestycji zagranicznych.

Wg NBP zainwestowany w Polsce kapitał litewski na koniec 2021 roku wyniósł 435,9 mln EUR.

Litewskie firmy aktywnie inwestują w Polsce w sektor energii odnawialnej. Państwowa Ignitis Group zainwestowała w farmy wiatrowe a Sun Investment Group – w fotowoltaikę.

W 2018 roku Maxima Grupė przejął Emperia Holding, właściciela sieci marketów Stokrotka. W ogłoszonej w lipcu 2022 r. strategii Maxima zapowiedziała połączenie sieci Stokrotka ze sklepami sieci Aldik, nabytymi w roku 2012. Maxima zamierza mieć w Polsce 563 placówek handlowych.

Polska ma z Litwą podpisanych kilka umów dotyczących współpracy gospodarczej i inwestycyjnych, ale szczególne znaczenie  dla naszych wzajemnych relacji ma Traktat o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy, ratyfikowany równocześnie przez obie strony 13 września 1994 roku.

Potencjalne dziedziny zintensyfikowanej współpracy dotyczą energetyki, inwestycji bezpośrednich, inwestycji infrastrukturalnych, w tym rozbudowa infrastruktury kolejowej oraz termoizolacja budynków.

Źródła: Export Intelligence, KUKE, Trade Map