RPA – szanse dla polskich firm w handlu i inwestycjach, część 2/3

Republika Południowej Afryki pozostaje jedną z kluczowych bram wejścia na kontynent afrykański. W kontekście Afrykańskiej Kontynentalnej Strefy Wolnego Handlu (African Continental Free Trade Area – AfCFTA), firmy lokujące działalność w RPA mogą w przyszłości korzystać z ułatwień w handlu wewnątrzafrykańskim, szczególnie w zakresie logistyki, dystrybucji i dostępu do rynków regionalnych.

W ostatnich latach wymiana handlowa między Polską a RPA rośnie systematycznie – eksport polski do RPA w 2022 roku przekroczył 1 mld USD, a import z RPA do Polski wyniósł około 400 mln USD.

Republika Południowej Afryki (RPA) jest jednym z najbardziej rozwiniętych i zróżnicowanych rynków Afryki. Z populacją około 63 mln osób, bogatymi zasobami naturalnymi, rozwiniętym przemysłem, finansami i nowoczesną infrastrukturą, kraj ten pełni rolę regionalnego centrum gospodarczego.

Charakterystyka RPA

RPA to kraj kontrastów. Populacja jest zróżnicowana etnicznie: około 80 proc. stanowi ludność czarna, około 7 proc. biała, około 8 proc. tzw. „coloured”, oraz około 2–3 proc. ludność pochodzenia azjatyckiego (głównie indyjskiego). Formalnie RPA posiada 11 języków urzędowych, jednak w praktyce biznesowej dominują angielski i afrikaans.

Politycznie – Partia ANC (African National Congress) była główną partią rządzącą od 1994 roku. W wyborach w 2024 roku nie uzyskała większości parlamentarnej, co doprowadziło do powstania rządu jedności narodowej – Government of National Unity (GNU).

PKB per capita wynosi około 6200 USD, jednak nierówności dochodowe należą do najwyższych na świecie. Dla firm zagranicznych oznacza to konieczność bardzo precyzyjnego określenia grupy docelowej – inne strategie obowiązują w segmencie niskich, średnich i wysokich dochodów, które funkcjonują w odmiennych lokalizacjach, sieciach handlowych i kanałach sprzedaży.

Główne ośrodki gospodarcze i produkcyjne

Gauteng (Johannesburg i Pretoria) – najmniejsza powierzchniowo, lecz najludniejsza prowincja (ok. 15 mln mieszkańców). Centrum finansowe i biznesowe kraju. Specjalna strefa ekonomiczna Tshwane SEZ jest ważnym ośrodkiem przemysłu motoryzacyjnego i komponentów.

KwaZulu-Natal – silny sektor motoryzacyjny – Największy port kontenerowy w Afryce – Durban.

Western Cape (Kapsztad) – około 14 proc. PKB kraju. Silny sektor rolno-spożywczy (owoce, wino, agro-processing) oraz usługi.

Eastern Cape – produkcja motoryzacyjna (Isuzu, Mercedes-Benz).

Mpumalanga, Limpopo, North West, Northern Cape – dominacja sektora wydobywczego (platyna, złoto, węgiel, mangan).

Ciekawostka: RPA jest największym producentem samochodów w Afryce produkując 600–700 tys. pojazdów rocznie.

Charakerystyka:

Rynek RPA charakteryzuje się jako ‘oligopolistyczny’, zdominowany przez duże korporacje:

• Anglo American – sektor wydobywczy
• Naspers / Prosus – technologia, e-commerce, media
• Shoprite, Pick n Pay, Woolworths, Spar Group – handel detaliczny
• Vodacom, MTN – telekomunikacja

RPA posiada rozwinięty sektor finansowy z giełdą Johannesburg Stock Exchange (JSE), największą giełdą w Afryce. Bank centralny (SARB) prowadzi stabilną politykę monetarną.

Handel i inwestycje Polska – RPA

W ostatnich latach wymiana handlowa między Polską a RPA systematycznie rośnie. Dane pochodzą z South African National Revenue Services (SARS), przeliczone na USD według średnich kursów rocznych.

Eksport z Polski, który w 2022 roku przekroczył 1 mld USD obejmuje: maszyny przemysłowe, komputery, komponenty motoryzacyjne oraz produkty spożywcze.

Import z RPA do Polski obejmuje rudę żelaza, minerały, pojazdy oraz węgiel.

Rynek detaliczny i konsumenci

Rynek detaliczny w RPA jest dojrzały, silnie skoncentrowany i wyraźnie podzielony według poziomu dochodów konsumentów.

Ze względu na duże nierówności społeczne, sieci handlowe funkcjonują w różnych segmentach – od masowego po premium – co pozwala zagranicznym firmom precyzyjnie dopasować ofertę.

Shoprite Group

• uSave – segment niskich dochodów
• Checkers – segment średni i wyższy

Pick n Pay Group

• Boxer – segment niskich dochodów
• Pick n Pay – segment średni

Spar Group – model hurtowo-franczyzowy (nie należy mylić z europejskim SPAR).

Woolworths – lider segmentu premium, zdominowany przez produkty private label.

Massmart (grupa Walmart) – sieci handlowe w segmencie spożywczym, domowym i DIY.

Wskazówki dla polskich firm

Polskie przedsiębiorstwa planujące wejście na rynek RPA powinny zwrócić uwagę na:

• precyzyjne określenie USP – jasna komunikacja, jaką wartość produkt wnosi na lokalny rynek,
• budowanie długoterminowych relacji – proces decyzyjny w dużych korporacjach jest długofalowy,
• zrozumienie i dopasowanie oferty do segmentów sieci detalicznych – inne produkty trafiają do Woolworths, inne do Boxer czy uSave,
• elastyczność i lokalna obecność – cenione są inwestycje w miejsca pracy, szkolenia i transfer know-how,
• świadomość konkurencji – dominacja dużych graczy wymaga dokładnej analizy rynku.

Polskie firmy mogą korzystać ze wsparcia Zagranicznego Biura Handlowego PAIH w Johannesburgu, które pomaga w nawiązywaniu kontaktów i analizie lokalnego rynku.

W części 1/2 – „Afryka w zasięgu polskich eksporterów” tutaj

Wkrótce w części 3/3 – „Biznesowy wymiar współpracy Polski z Afryką”

Źródło: Webinarium PAIH, „Polska-Afryka – perspektywy współpracy i instrumenty wspierające eksport”