Ta strona używa cookie. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Akceptuję

Loading...


Szukaj Menu
A A A wysoki kontrast: A A

Portal Promocji Eksportu



Wspólny rynek

Wyślij Drukuj Pobierz dodał: Redakcja MPiT | 2018-03-26 15:39:20
ue, europa, wspólny rynek, ewg

Ideą przyświecającą powstaniu Unii Europejskiej było wprowadzenie w Europie „wspólnego rynku", czyli swobodnego przepływu osób, towarów i usług między krajami. Historia Wspólnoty sięga 1951 r.

Unia Europejska, którą za zasługi dla pokoju i pojednania w Europie w 2012 roku uhonorowano Pokojowym Noblem, jest następczynią Wspólnoty Węgla i Stali. Europejska integracja zaczęła się w 1951 roku. Wtedy sześć krajów z Francją i Niemcami na czele ustanowiło Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. Obecnie do UE należy 28 państw.

 

W 2015 roku strefę euro tworzyło 19 państw, które przyjęły wspólna walutę - euro, PAP/Jacek Turczyk

 

UE, tak jak każde państwo demokratyczne, ma własny Parlament i własne sądownictwo. W Brukseli obraduje Parlament Europejski, w którego skład wchodzi 736 członków ze wszystkich krajów wspólnoty. Obecnie jego przewodniczącym jest Niemiec, Martin Schulz. Natomiast przewodniczącym Rady Europejskiej, która wyznacza kierunki rozwoju i polityki UE, jest b. polski premier Donald Tusk.

 

W Luksemburgu swoją siedzibę ma sąd, a dokładniej - Europejski Trybunał Sprawiedliwości, czuwający nad legalnością aktów prawnych wydawanych przez organy ustawodawcze Unii. W Strasburgu działa Trybunał Praw Człowieka, do którego może się zwrócić każdy obywatel Unii niezadowolony z wyroku lub opieszałości sądów rozpatrujących jego sprawę w kraju.

 

Unia Europejska swoją obecną nazwę otrzymała dopiero w 1993 roku. Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego 1 grudnia 2009 roku zastąpiła roku Wspólnotę Europejską (WE, istniejącą od 1958 roku) i przejęła wszystkie jej prawa i obowiązki.

 

Za "ojców założycieli" integracji europejskiej uważa się francuskich polityków Jeana Monneta i pochodzącego z Luksemburga Roberta Schumana. To oni przekonywali, że integracja europejska wpłynie na wzmocnienie stabilności na kontynencie, a krajom, które się na nią zdecydują, pomoże w szybkiej powojennej odbudowie ich gospodarek. Argumentem skłaniającym państwa do podjęcia kroków w kierunku integracji była wiara, że ściślejsza współpraca pomoże kontrolować rozwój Niemiec, które wywołały straszliwą II wojnę światową.

 

Ze wcześniejszych prób zjednoczenia narodów Europy wymienić można prekursorski Ruch Paneuropejski, uważany za podstawę wszystkich europejskich wspólnot. Założył go austriacki książę i dyplomata Richard Coudenhove-Kalergi i w jego koncepcji Paneuropa obejmować miała terytorium między Rosją, Atlantykiem i Morzem Śródziemnym. Pierwszy Kongres Paneuropejski odbył się w 1926 roku w Wiedniu. Austriacki dyplomata wskazywał jako zagrożenie paneuropejskiej idei nacjonalizm Europejczyków i potencjalnie imperializm Rosji. Optował za utworzeniem "Stanów Zjednoczonych Europy".

 

Choć wielki kryzys gospodarczy, rozwój faszyzmu oraz wojna światowa zahamowały ruch na rzecz zjednoczenia kontynentu, pomysł stworzenia wspólnoty na taką skalę nie zaginął. W manifeście z Ventotene w roku 1941 roku Altiero Spinelli i Ernesto Rossi po raz pierwszy głosili potrzebę stworzenia organizacji, która zapobiegnie nieustającym wojnom w Europie. Miałaby to według nich być federacja państw europejskich.

 

W 1943 roku Jean Monnet, członek francuskiego Narodowego Komitetu Wyzwolenia rządu Wolnych Francuzów na uchodźstwie w Algierze, uważany za architekta europejskiej jedności, oświadczył: "Pokój w Europie nie zostanie osiągnięty, jeżeli państwa odbuduje się na bazie suwerenności narodowej. Kraje Europy są zbyt małe, aby mogły gwarantować swoim obywatelom dobrobyt i rozwój społeczny. Państwa europejskie muszą stworzyć między sobą federację".

 

Integracja nabrała tempa w II poł. XX wieku. W latach 50. budowanie wspólnej Europy podyktowane było chęcią wyrównania poziomu gospodarki w poszczególnych państwach po wojennych spustoszeniach i próbą wprowadzenia długotrwałego pokoju. Do podjęcia kroków w kierunku integracji skłaniała wiara, że ściślejsza współpraca pomoże kontrolować rozwój Niemiec - kraju, który wywołał II wojnę światową. Uznano też, że integracja pomoże zabliźnić jeszcze tkliwe jeszcze rany i przynieść francusko-niemieckie pojednanie.

 

9 maja 1950 roku francuski minister spraw zagranicznych Robert Schuman przedstawił plan zacieśnienia współpracy, nazwany potem Deklaracją Schumana. Od tego czasu 9 maja obchodzony jest jako „Dzień Europy".

 

18 kwietnia 1951 roku sześć krajów podpisało traktat oparty na planie Schumana mający wprowadzić wspólny zarząd dla przemysłu ciężkiego – węgla i stali – tych krajów. Dzięki temu żaden z krajów nie mógł samodzielnie produkować broni wojennej i zwrócić się przeciw drugiemu, jak miało to miejsce w przeszłości. Europejska Wspólnota Węgla i Stali zrzeszyła Niemcy, Włochy, Luksemburg, Belgię, Holandię i Francję.

 

W lutym 1957 roku państwa członkowskie ustanowiły zharmonizowaną taryfę celną dla węgla i stali.

 

W marcu 1957 roku te same kraje podpisały w Rzymie traktaty ustanawiające Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) lub inaczej „wspólny rynek". Jego ideą jest swobodny przepływ osób, towarów i usług pomiędzy tymi krajami. Traktaty rzymskie weszły w życie z dniem 1 stycznia 1958 roku. W ten sposób ustanowione zostały EWG i Europejska Wspólnota Energii Atomowej (EURATOM).

 

Także marcu, w Strasburgu we Francji odbyła się sesja ustanawiająca Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne, a na stanowisko przewodniczącego został wybrany Robert Schuman. W maju zaś delegaci do Zgromadzenia Parlamentarnego zasiedli w nim po raz pierwszy zgodnie z przynależnością do grup politycznych, a nie według narodowości.

 

Po wojnie działał również Ruch Europejski, którego sekretarzem był polski literaturoznawca, pisarz i polityk Józef Hieronim Retinger (1888-1960). Był on jednym z twórców WE, powołanej do życia 1 stycznia 1958 roku na mocy traktatów rzymskich jako Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG).

 

EWG rozwijała się bardzo dynamicznie, tworząc w końcu lat 50. podstawy instytucjonalne przyszłej "unijnej" Europy.

 

W lipcu 1958 roku na konferencji w Stresie we Włoszech opracowane zostały podstawy wspólnej polityki rolnej (WPR). W październiku w Luksemburgu ustanowiono Europejski Trybunał Sprawiedliwości.

 

W 1959 roku podjęto pierwsze kroki zmierzające do stopniowego znoszenia ceł i kontyngentów w ramach EWG, a w marcu tego roku Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) udzielił pierwszych pożyczek.

 

W tym samym roku siedem krajów Organizacji Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEWG), a mianowicie Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwecja, Szwajcaria i Wielka Brytania, podjęło decyzję o ustanowieniu Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).

 

W następnych dekadach, dążąc do coraz ściślejszej współpracy, zdecydowano się na pewne reformy. W 1967 roku na podstawie podpisanego dwa lata wcześniej Traktatu o fuzji scalono niektóre organy Wspólnot, tworząc wspólną Komisję Europejską i Radę (ministrów, późniejsza Radę UE). Rozwijano poszczególne unijne polityki z polityką spójności, rolną i handlową na czele.

 

Przełomowy był także rok 1979 - przeprowadzono wówczas pierwsze w historii bezpośrednie wybory do Parlamentu Europejskiego. Po raz pierwszy europosłowie - wybierani dotychczas przez parlamenty krajowe państw członkowskich - pochodzili z wyborów powszechnych. PE wciąż pozostaje jedynym organem UE, którego członkowie są bezpośrednio wybierani przez obywateli.

 

Pierwsze rozszerzenie nastąpiło z początkiem 1973 roku, kiedy do EWG dołączyły Dania, Irlandia i Wielka Brytania. Sześć lat późnij mieszkańcy tych dziewięciu krajów po raz pierwszy wybrali swoich przedstawicieli Parlamentu Europejskiego. W latach 80. do struktur dołączyły po kolei Grecja, Hiszpania i Portugalia.

 

W 1986 roku ważnym wydarzeniem stało się zawarcie międzynarodowej umowy w ramach Wspólnot Europejskich. Jednolity akt europejski (JAE, ang. Single European Act - SEA) zmodyfikował traktat rzymski z 1957 roku i legł u podstaw utworzenia w 1993 roku jednolitego rynku europejskiego. Umocnił on także współpracę polityczną krajów Wspólnoty, nadając kształt organizacyjny współpracy państw członkowskich i ustanowił Radę Europejską. Był też krokiem w realizacji procesu europejskiej integracji monetarnej. Usuwał również bariery związane z przepływem towarów, kapitału, usług. Wspólny rynek stawał się faktem. JAE dał podstawę prawną funkcjonowania Rady Europejskiej i Europejskiej Współpracy Politycznej.

 

Aprobatę dla JAE uzyskał francuski ekonomista i polityk Jacques Delors, który przez trzy kadencje był przewodniczącym Komisji Europejskiej (1985-1994). W 1987 roku przedstawił raport (tzw. raport Delorsa) ukazujący perspektywy zjednoczenia Europy, a dwa lata później - koncepcję Unii Gospodarczej i Walutowej z jednolitą walutą.

 

Po upadku komunizmu w 1989 roku przed Europą pojawiła się niepowtarzalna okazja do prawdziwego scalenia kontynentu. Najpierw w 1992 roku na podstawie traktatu z Maastricht nazwę EWG zmieniono na Wspólnotę Europejską, by dać wyraz pragnieniu jej członków rozszerzenia współpracy na obszary inne niż tylko gospodarka. Położono wówczas podwaliny pod euro, które weszło do użycia w transakcjach bezgotówkowych w 1999 roku.

 

Traktat z Maastricht, nazwany tak od holenderskiej miejscowości, w której podpisano go 7 lutego 1992 roku, to inaczej Traktat o Unii Europejskiej. Wszedł on w życie 1 listopada 1993 roku.

 

W 1995 roku wszedł w życie układ z Schengen stopniowo znoszący kontrole na granicach wewnętrznych. W tym samym roku Unia poszerzyła się o Austrię, Finlandię i Szwecję.

 

Kolejnym milowym krokiem w tworzeniu wspólnoty było wprowadzenie na terenie UE jednolitej waluty. Najpierw w 1999 roku rozpoczęto wprowadzanie euro w formie bezgotówkowej, by w 2002 roku w 11 krajach zaczęło ono obowiązywać prawnie. Euro stało się jedyną walutą dla kilkuset milionów mieszkańców Europy, ale wspólnej monecie nie towarzyszyła jeszcze jednolita polityka fiskalna i gospodarcza. Obecnie strefa euro liczy 19 krajów.

 

 

Prawdziwe scalanie Starego Kontynentu rozpoczęło się z dniem 1 maja 2004 roku. Do „rodziny europejskiej” dołączają wówczas kraje bloku wschodniego: Polska (która stała się największym beneficjentem funduszy spójności na zwiększenie poziomu rozwoju najbiedniejszych regionów) Słowacja, Słowenia, Węgry, Czechy, Litwa, Łotwa, Estonia oraz Cypr i Malta. 2007 rok to data wstąpienia Rumuni i Bułgarii. Od 1 lipca 2013 należy do Unii Europejskiej Chorwacja - 28. członek wspólnoty.

 

 

By rozszerzona UE działała jeszcze lepiej, wynegocjowano unijną konstytucją, podpisaną w Rzymie w 2004 roku. Okazało się jednak, że społeczeństwa nie są na to gotowe i m.in. z lęku przed "eurosuperpaństwem" rok później Francuzi i Holendrzy odrzucili ją w referendach.

 

Wiele reform instytucjonalnych, które konstytucja przewidywała, zawarł obowiązujący obecnie traktat z Lizbony podpisany w 2007 roku. Usprawnił on instytucje poprzez przyjęcie nowego systemu podejmowania decyzji, a także nadanie Unii osobowości prawnej oraz wiążącego charakteru Karcie Praw Podstawowych.

 

Jako pierwszy unijny dokument traktat reguluje sposób wychodzenia z Unii. Wprowadził on m.in. stanowiska przewodniczącego Rady Europejskiej, wysokiego przedstawiciela, który początkowo miał nazywać się ministrem spraw zagranicznych, oraz jednolitą osobowość prawną UE. Odstąpiono od nazwy konstytucja, jak też od symboli, takich jak flaga i hymn ("Oda do radości" Beethovena).

 

UE jest organizacją współpracy między krajami członkowskimi. Rezygnacja z suwerenności na rzecz wspólnoty jest wewnętrzną decyzją danego kraju-członka. Główne cele UE to zapewnienie stabilności gospodarczej, bezpieczeństwa, obrony i ochrony środowiska krajom członkowskim. Służy temu celowi poprzez wyrównywanie nierówności gospodarczych, wspieranie krajów rozwijających się, dbanie o środowisko naturalne, przestrzeganie praw człowieka i obywatela, umacnianie i rozwijanie demokracji.

 

 

Każdy kraj zobowiązany jest do wpłacania do wspólnego budżetu określonej kwoty pieniężnej – składki, która corocznie na podstawie budżetu przekazywana jest z powrotem do członków. Wysokość tych kwot-dotacji uzależniona jest od stopnia rozwoju gospodarczego kraju. I tak kraje Starej Unii, np. Niemcy, wpłacają więcej do budżetu, niż otrzymują.

Państwa należące do UE:

1951 - Europejska Wspólnota Węgla i Stali: Niemcy, Włochy, Luksemburg, Belgia, Holandia i Francja.

1973 - Dania, Irlandia i Wielka Brytania

1981 - Grecja

1986 - Hiszpania i Portugalia

1995 - Austria, Finlandia i Szwecja

2004 - Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry, Czechy, Litwa, Łotwa, Estonia oraz Cypr i Malta

2007 - Rumunia i Bułgaria

2013 - Chorwacja

 


 

Obecna unijna agenda akcesyjna obejmuje kraje Bałkanów Zachodnich, Turcję i Islandię. Czarnogóra rozpoczęła już wdrażanie reform prawa w celu wstąpienia do UE. W przypadku Serbii tempo negocjacji będzie zależało od postępów w kluczowych obszarach, zwłaszcza w zakresie państwa prawa i normalizacji stosunków z Kosowem. Albania uzyskała status kraju kandydującego do UE w czerwcu br.

 

Z Kosowem, w którym konieczne jest przeprowadzenie reform, głównie w obszarze rządów prawa, w lipcu UE podpisała wstępne porozumienie o stabilizacji i stowarzyszeniu. W przypadku FYROM - byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii proces akcesyjny jest w impasie. W przypadku Bośni i Hercegowiny integracja stanęła w miejscu m.in. ze względu na brak jednomyślności jej władz. 

 

W Turcji trwa wdrażanie reform, poczyniono też kroki w kierunku rozwiązania kwestii kurdyjskiej. Jednak nadal pod znakiem zapytania stoi kwestia niezależności sądownictwa i ochrona podstawowych wolności obywatelskich.

 

Decyzją islandzkiego rządu negocjacje akcesyjne zostały wstrzymane w maju 2013 roku.

 

Monika Klimowska (PAP)