Wenezuela – rynek nieznany

Przez lata Wenezuela budziła niewielkie zainteresowanie wśród polskich przedsiębiorców. Nic dziwnego. Jako kraj objęty sankcjami z de facto zbankrutowanym systemem gospodarczym, olbrzymią hiperinflacją i jedną z największych w świecie korupcji nie budziła zaufania. Media również mało mówiły o Wenezueli.

Sytuacja diametralnie zmieniła się po zatrzymaniu przez USA Nicolasa Maduro, który sprawował funkcje prezydenta tego kraju. Nagle kraj ten znalazł się na ustach wszystkich. Warto zatem przybliżyć ten rynek polskim przedsiębiorcom.

Podstawowe dane geograficzne i makroekonomiczne

Powierzchnia Wenezueli liczy 912,0 tys. km², tj. ca 3-krotnie więcej niż wynosi powierzchnia Polski. Populacja tego kraju 28,4 mln mieszkańców. Wg danych Banku Światowego za 2024 r. PKB w cenach bieżących wyniósł 119,8 mld USD, PKB per capita 4,0 tys. USD, natomiast wzrost PKB 8,5 proc. Inflacja wyniosła oficjalnie 85,0 proc., a bezrobocie 5,5 proc. Bardzo wysoki był poziom długu publicznego wynoszący aż 164,0 proc. PKB. Eksport wyniósł 13,6 mld USD, natomiast import 15,3 mld USD.

Zasoby surowcowe Wenezueli

Jak powszechnie wiadomo, podstawą gospodarki Wenezueli jest eksploatacja oraz eksport ropy naftowej i gazu ziemnego. Kraj ten posiada jedne z największych zasobów tych surowców na świecie. Dużą rolę odgrywa także wydobycie innych minerałów, zwłaszcza złota (jedne z największych rezerw złota w Ameryce Łacińskiej), diamentów i koltanu (jest jednym z siedmiu krajów na świecie, które je posiadają), żelaza, w mniejszych ilościach także niklu, węgla, boksytów, fosfatów, cynku i miedzi. Inne gałęzie gospodarki odgrywają mniejszą rolę.

Polityka gospodarcza na przestrzeni lat

Po objęciu władzy w 1999 r. w drodze demokratycznych wyborów przez Hugona Cháveza wprowadzono radykalne zmiany polityki gospodarczej, polegające na szeroko zakrojonych wywłaszczeniach i nacjonalizacji (dotyczących dużych, sprawnie działających przedsiębiorstw, nierzadko z dużym kapitałem zagranicznym), wprowadzeniu systemu nakazowego w gospodarce, kontroli produkcji i dystrybucji towarów, kontroli cen, wprowadzeniu cen maksymalnych, obowiązkowych dostawach oraz przyjęciu politycznego kryterium udzielania zezwoleń na prowadzenie  działalności gospodarczej. Z uwagi na stale rosnące ceny węglowodorów postawiono na rozwój wydobycia ropy i gazu, zaniedbując inne gałęzie gospodarki. Taka polityka była kontynuowana przez jego następcę Nicolasa Maduro.

Jej konsekwencją jest głęboki kryzys gospodarczy, hiperinflacja, wzrost ubóstwa, zbiurokratyzowanie gospodarki, ogromny wzrost korupcji, masowe bezrobocie (i emigracja znacznej liczby Wenezuelczyków), niedobór podstawowych dóbr oraz rosnąca przestępczość. Jednocześnie rosnące dochody z eksportu ropy i gazu pozwalały na realizację wielu rozbudowanych programów socjalnych.

Korekta systemu

Po załamaniu się cen węglowodorów rząd Nicolasa Maduro został zmuszony do korekty tego systemu poprzez dopuszczenie posługiwania się walutami obcymi, przeprowadzenie reformy walutowej oraz przyciąganie inwestycji zagranicznych. Ogłoszone zostały dalsze zmiany skierowane na dywersyfikację gospodarki, zmniejszenie udziału sektora naftowego w gospodarce narodowej, wykorzystanie surowców w celu rozwoju technologicznego i  innych sektorów gospodarki, digitalizację administracji rządowej, wzmocnienie bezpieczeństwa narodowego, zaktualizowanie i rozbudowanie istniejących programów socjalnych, walkę z kryzysem klimatycznym, dążenie do stworzenia nowej światowej architektury społeczno-gospodarczej, rozwój płatności alternatywnych.

Wprowadzenie tak radykalnych zmian oraz autorytarnego systemu rządzenia doprowadziło do zawieszenia członkostwa w 2016 r. Wenezueli w Mercosur, wystąpienia tego kraju ze Wspólnoty Andyjskiej w 2006 r. oraz zniechęciło UE do prowadzenia negocjacji w sprawie zawarcia umowy o wolnym handlu z tym krajem. Obecnie relacje gospodarcze z UE są oparte o reguły WTO.

Wymiana handlowa

Wg danych GUS eksport Polski do Wenezueli w 2024 r. wyniósł 8,6 mln USD, natomiast import 53,9 mln USD. Eksportowaliśmy przede wszystkim żywność, skrobię ziemniaczaną, opakowania, produkty chemiczne, maszyny i urządzenia, części samochodowe i produkty mleczarskie. Natomiast import to przede wszystkim metanol, produkty przemysłu petrochemicznego, węgiel bitumiczny, rum, kawa, mąka kukurydziana, owoce mrożone, owoce morza.  

Czy rynek wenezuelski może być interesujący dla polskich firm? Jak powszechnie wiadomo w Wenezueli jest stan przejściowy i cały świat czeka, jak będą wyglądały ostateczne zmiany polityczne i gospodarcze. I zapewne wszyscy przedsiębiorcy czekają jeszcze z szerszą ekspansją na ten rynek. Biorąc pod uwagę stan gospodarki oraz potrzeby Wenezueli, można z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że największe szanse będzie miała polska żywność, produkty mleczarskie, farmaceutyki, zielone technologie, opakowania, części samochodowe, maszyny i urządzenia, sektor okołogórniczy, technologie i maszyny rolnicze oraz drogowe.

Jeszcze większa niepewność  dotyczy ewentualnej współpracy inwestycyjnej. Z doniesień medialnych wynika, że główną role będą odgrywały USA, przede wszystkim w sektorze górniczym. Jakie będą możliwości i szanse dla polskich firm w tym zakresie, trudno obecnie stwierdzić.

Dariusz Latoszek

Radca handlowy w Chile, konsul i chargé d’affaires w Peru i Nigerii. Od 2018 r. główny specjalista w Departamencie Handlu i Współpracy Międzynarodowej Ministerstwa Rozwoju i Technologii odpowiedzialny za rozwój dwustronnej współpracy gospodarczej Polski z państwami latynoamerykańskimi i karaibskimi.